Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł! Do you want to support owner of this site? Click here and donate to his account some amount, he will be able to use it to pay for any of our services, including removing this ad.

Rosyjska dusza

Idź do spisu treści

Menu główne

Monotonnie rozbrzmiewa "Dzwoneczek"

Muzyczny salon

Faina Nikolas
Monotonnie rozbrzmiewa „Dzwoneczek”...

W 1973 roku, wybitny polski muzyk, piosenkarz i kompozytor Czesław Niemen, przyjął propozycję niemieckiej filii CBS, wydania albumu „Rosyjskie pieśni” (Russische Lieder). Jak wspominał, te nagrania były dla niego bardzo interesującym artystycznym eksperymentem. Widocznie, wpływ słowiańskiego folkloru, z którym piosenkarz zetknął się jeszcze w dzieciństwie, miał ogromny wpływ na całą jego twórczość.


Na płycie „Russische Lieder”, Niemen utrwalił swoje ulubione rosyjskie melodie. Wszystkie partie wielogłosowe, a także partie prawie wszystkich instrumentów, wykonał sam, czym zdumiał niemieckich reżyserów dźwięku. Album okazał się niezwykle interesujący, jeden z lepszych w dyskografii muzyka.
Jeden z utworów, który znalazł się na płycie, dzięki genialnemu wykonawcy stał się niezwykle popularny w Polsce, że po dzień dzisiejszy, na rosyjskojęzycznych koncertach, słuchacze proszą o wykonanie „Dzwoneczka”.
Przybliżać Rosjanom mieszkającym w Polsce biografię Czesława Niemena (1939-
2004) i jego unikalną twórczość, wyprzedzającą czas i mającą ogromny wpływ na europejską muzykę, nie ma potrzeby. Dodamy tylko, że repertuar „rosyjskiej” płyty był bliski muzykowi, który urodził się na ziemi grodnieńskiej.
Zawrzyjmy natomiast bliższą znajomość z „Dzwoneczkiem” i jego twórcami.

Autorem muzyki romansu jest rosyjski kompozytor, pianista, skrzypek i altysta - Aleksander Lwowicz Gurilow (1803-1858). Przyszły kompozytor urodził się w rodzinie muzyka pańszczyźnianego hrabiego Władimira Orłowa, młodszego ze słynnych w Rosji braci Orłowych. Ojciec Saszy, Lew Stiepanowicz, tworzył muzykę kościelną  i prowadził w podmoskiewskiej posiadłości Orłowych, Otrada, hrabiowską orkiestrę - jedną z najlepszych pańszczyźnianych orkiestr w owym czasie.
Chłopiec wcześnie wykazał nieprzeciętne zdolności muzyczne. Pierwszych lekcji udzielał mu ojciec, potem uczył się gry na fortepianie u znanego pianisty-wirtuoza Johna Filda, a teorii - u kompozytora i dyrygenta Josifa Geniszty.


Z młodych lat Aleksander grał w orkiestrze pańszczyźnianej na skrzypcach, późnej wykonywał partię altu w kwartecie wykształconego amatora muzyki N. Golicyna, występował jako pianista-solista i akompaniator. Dzieciństwo i młodość przyszłego kompozytora przebiegły w ciężkich warunkach ziemiańskiego, pańszczyźnianego bytu.
Dopiero po śmierci starego hrabiego Orłowa, w 1831 roku, ojciec i syn Gurilowie uzyskali wolność i zostali dopisani do klasy mieszczańskiej. Aleksander miał wtedy już dwadzieścia osiem lat. Udał się do Moskwy.
W stolicy poznał wielu pisarzy, malarzy i muzyków. Zaprzyjaźnił się z kompozytorem A. Warłamowym. Zetknąwszy się z przedstawicielami moskiewskiej inteligencji, Gurilow rozwija intensywną kompozytorską działalność - tworzy muzykę fortepianową, a także romanse do tekstów Griekowa, Kolcowa, Makarowa, szybko zdobywając popularność. Niektóre z romansów młodego kompozytora były nawet opublikowane przez znanego wydawcę Bernarda w muzycznych czasopismach.
Z początkiem lat 1840. Gurilow stał się znanym kompozytorem i pianistą. Jego utwory - przede wszystkim wokalne - wykonuje się nie tylko na koncertach, ale też w domach mieszczan o różnym statusie społecznym. Wiele romansów dosłownie „Zawojowuje naród”, śpiewane są przez licznych amatorów, a także chóry cygańskie...
Aleksander Lwowicz zdobywa reputację i miano doskonałego nauczyciela gry na fortepianie. Chociaż nazwisko kompozytora stało się szeroko znane w rosyjskich kręgach muzycznych, to jednak nie uwolniło od potrzeby, która gnębiła go w ciągu całego życia.
W poszukiwaniu zarobku, zmuszony był zajmować się prywatnym nauczaniem i nawet nutową korektą. Nieustające trudności pozbawiały sił, ciężkie położenie materialne doprowadzało do rozstroju nerwowego i psychicznego. Ta walka o przetrwanie złamała muzyka i sprowokowała chorobę psychiczną.
Ciężka dolegliwość dopadła Gurilowa w chwili rozkwitu i dojrzałości jego talentu -
prawie dziesięć lat był przykuty paraliżem do szpitalnego łóżka. Sytuację zaogniały postępujące zaburzenia psychiczne.
30 sierpnia 1858 roku, Aleksandr Lwowicz pożegnał się z życiem. O jego zgonie długo nikt nie wiedział, dopiero po pewnym czasie, jedna z gazet, zamieściła nekrolog.
Gurilow zostawił po sobie ogromną kompozytorską spuściznę. Znaczną część stanowiła muzyka fortepianowa: fortepianowe sztuki, walce, mazurki, cykle wariacji na tematy rosyjskich kompozytorów… Ale podstawowym gatunkiem twórczości Gurilowa była liryka wokalna: romanse, a także adaptacje rosyjskich pieśni ludowych.
Dotychczas nie doliczono się dokładnej ilości wokalnych utworów - w roku 1849  w zbiorze „Wybrane pieśni ludowe” opublikowanych było tylko 90 romansów i 47 adaptacji. Badacze twórczej spuścizny kompozytora przypuszczają, że ogólnie jest ich ponad 200.
Gurilow jest jednym z twórców rosyjskiego romansu, którego podłożem był folklor (tzw. romans życiowy lub miejski). Jego utwory przyciągają szczerością, elegijną kontemplacyjnością, czasem marzycielskim smutkiem albo skrytym dramatyzmem… Pisane przeważnie w lekkiej narodowej manierze, serdeczne, łatwo śpiewające się i właśnie romans „Monotonnie rozbrzmiewa dzwoneczek”, napisany w 1853 roku, jest jaskrawym tego przykładem. W nim nie ma złożonego wątkowego tematu, ale każdy człowiek odnajduje znajome i zrozumiałe uczucia nieuniknionego, samotności, przeżywania… Romans zwraca się do słuchacza w uniwersalnym języku, dlatego często jest uznawany za rosyjski folklor.
Obraz równego pola, zakurzonej drogi, ponura pieśń woźnicy - pełne połączenie muzyki i tekstu, melodii i słowa.


A kto jest autorem tekstu „Dzwoneczka”?
W większości zbiorów nutowych, jako autora wymienia się mało znanego  poetę pańszczyźnianego Iwana Makarowa (1821-1852), którego teksty, już po jego śmierci,  zostały opublikowane w czasopiśmie „Panteon”, wydawanym przez Fiodora Koni. Spotyka się informacje, że teksty tego autora drukowane były w „Raucie”, a także, że wykorzystując wiersze Makarowa, kilka romansów stworzył A. Gurilow. Krytycy literaccy jednak wątpią, by tekst „Dzwoneczka” wyszedł spod pióra chłopskiego młodzieńca.
Poza tym, literaturoznawca i publicysta N. Engelgardt, w swoich wspomnieniach „Ostatnia gitara” („Historyczny zwiastun”, 1910, kwiecień) potwierdza, że autorem pieśni był jego dziadek, potomek kostromskich dworzan, Mikołaj Pietrowicz Makarow (1810-1890), koncertujący gitarzysta, organizator pierwszego międzynarodowego konkursu gitarzystów (Bruksela, 1856), leksykograf i literat, który wydawał satyryczne powieści pod pseudonimem Giermogiena Triochzwiozdoczkina. Tę opinię podzielają niektórzy badacze, ale jest ona niczym nie uzasadniona.


Istnieje także legenda, że w 1852 roku znaleziono ciało woźnicy (jamszczika) zamarzniętego w czasie długiego etapu syberyjskiej podróży. W jego torbie były wiersze, podpisane nazwiskiem autora - Iwan Makarow. Po roku od ich publikacji, A. Gurilow skomponował muzykę do tekstu, który mu się bardzo spodobał. Tak powstał romans „Monotonnie rozbrzmiewa dzwoneczek”.
Tyle, w sprawie autorstwa tekstu. Wg jednych źródeł - trzy lata po publikacji, według innych - na początku XX wieku, inny, mało znany kompozytor-amator Konstantyn Sidorowicz, do swojej kompozycji wykorzystał ten sam tekst i jego romansowi także było sądzone długie życie i duża popularność. W tej wersji romans wykonywała Nadieżda Plewickaja (1884-1941), nagrywając go na płytę firmy „Zonofon” w 1909 roku w Moskwie, a także Jekatierina Jurowskaja (1886-1949), zapisując go na płytę firmy „Muztriest” w 1932 roku. „Dzwoneczek” Sidorowicza przez wiele lat wchodził do repertuaru takich znanych piosenkarzy, jak: J. Morfessi, A. Wialcewa, N. Dulkiewicz i innych. I właśnie tę melodię wykorzystał Czesław Niemen nagrywając płytę „Russische Lieder”.


И. Макаров
Однозвучно гремит колокольчик,
И дорога пылится слегка,
И уныло по ровному полю
Разливается песнь ямщика.
Столько грусти в той песне унылой,
Столько грусти в напеве родном,
Что в душе моей хладной, остылой
Разгорелося сердце огнём.
И припомнил я ночи иные,
И родные поля, и леса,
И на очи, давно уж сухие,
Набежала, как искра, слеза.
Однозвучно гремит колокольчик,
И дорога пылится слегка...
И замолк мой ямщик, а дорога
Предо мной далека, далека…


I. Makarow (przekład: Tadeusz Rubnikowicz)
Monotonnie rozbrzmiewa dzwoneczek
I pylisty szlak  wije się w dal,
I ponuro po polu szerokim
Pieśń woźnicy rozsiewa swój żal.
Tyle smutku w tej pieśni ponurej,
Tyle smutku melodia ta ma,
Że w mej duszy, do wzruszeń nieskorej
Rozpaliło się serce i łka.
I wspomniałem o nocach minionych
I o domu, co w myślach wciąż trwa,
I z mych oczu, tęsknotą zamglonych,
Niczym iskra, stoczyła się łza.
Monotonnie rozbrzmiewa dzwoneczek
Wiatr przegonił znad pól pieśni żal...
I woźnica mój zamilkł, a droga
Biegnie wciąż w niekończącą się dal…



Zdjęcia:
1. Okładka płyty Rusische Lieder
2. Czesław Niemen
3.
Александр Гурилёв (Aleksander Gurilew)
4.
Николай Макаров (Mikołaj Makarow)


Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego